हिन्दी व्याकरण
100 MCQ (SSC + UPSC Level)
Welcome to edusoars.blogspot.com, we offer a wide range of MCQs on a variety of subjects, including: Computer Science, Engineering, Mathematics, Science, Aptitude, Reasoning, General Knowledge.
नीचे हिंदी व्याकरण के 100 MCQ दिए जा रहे हैं — SSC + UPSC स्तर के अनुसार।
(उत्तर नीचे अंत में दिए गए हैं।)
हिन्दी व्याकरण — 100 MCQ (SSC + UPSC Level)
A. संधि (1–10)
-
‘जन + आरोग्य’ का सही रूप क्या है?
a) जनारोग्य b) जनारोग्यe c) जनाेरोग्य d) जनैरोग्य -
‘सु + कर्म’ की संधि?
a) सुकरम् b) सुकर्म c) सुक्कर्म d) सुखर्म -
‘राजा + ईश्वर’ = ?
a) राजीश्वर b) रजेश्वर c) राजेश्वर d) राजश्वर -
‘प्रति + उपकार’ = ?
a) प्रत्युपकार b) प्रतिुपकार c) प्रतिउपकार d) प्रतियुपकार -
‘दु: + ख’ = ?
a) दुख b) दु:ख c) दुःख d) दुखh -
‘गौ + ऊषा’ = ?
a) गोषा b) गऊषा c) गौओषा d) गोषा -
‘विद्या + आलय’ = ?
a) विद्यालय b) विदयालय c) विदयाल्य d) विद्दालय -
‘महान् + आत्मा’ = ?
a) महानात्मा b) महात्मा c) महान्त्मा d) महन्तात्मा -
‘सु + अचरण’ = ?
a) सुव्यवहार b) सुचरण c) सुखरण d) सु-अचरण -
‘सुष्ठु + अश्व’ = ?
a) सुष्टश्व b) सुष्ठाश्व c) सुष्टाश्व d) सुष्ठुश्व
B. समास (11–25)
-
‘राजकुमार’ किस समास का उदाहरण है?
a) कर्मधारय b) बहुव्रीहि c) तत्पुरुष d) द्वंद्व -
‘कालेधन’ —
a) अव्ययीभाव b) कर्मधारय c) द्वंद्व d) बहुव्रीहि -
‘राम-लक्ष्मण’ —
a) द्वंद्व b) कर्मधारय c) तत्पुरुष d) बहुव्रीहि -
‘दुर्घटना’ में समास?
a) अव्ययीभाव b) तत्पुरुष c) कर्मधारय d) न कोई समास -
‘गोमुख’ —
a) बहुव्रीहि b) तत्पुरुष c) कर्मधारय d) द्वंद्व -
‘महाशय’ —
a) कर्मधारय b) द्वंद्व c) तत्पुरुष d) अव्ययीभाव -
‘उपराष्ट्रपति’ —
a) अव्ययीभाव b) कर्मधारय c) तत्पुरुष d) बहुव्रीहि -
‘जलयान’ —
a) तत्पुरुष b) कर्मधारय c) अव्ययीभाव d) बहुव्रीहि -
‘नीलकमल’ —
a) कर्मधारय b) तत्पुरुष c) द्वंद्व d) अव्ययीभाव -
‘चार्वाक’ —
a) कर्मधारय b) बहुव्रीहि c) अव्ययीभाव d) तत्पुरुष -
‘देवदास’ —
a) कर्मधारय b) तत्पुरुष c) बहुव्रीहि d) द्वंद्व -
‘पितामह’ —
a) द्वंद्व b) तत्पुरुष c) कर्मधारय d) अव्ययीभाव -
‘सुपुत्र’
a) कर्मधारय b) बहुव्रीहि c) तत्पुरुष d) अव्ययीभाव -
‘गौतम’ —
a) तत्पुरुष b) कर्मधारय c) बहुव्रीहि d) द्वंद्व -
‘दृष्टिपात’ —
a) अव्ययीभाव b) तत्पुरुष c) कर्मधारय d) बहुव्रीहि
C. अलंकार (26–40)
-
“वह शेर की तरह लड़ा।”
a) उपमा b) रूपक c) अनुप्रास d) अतिशयोक्ति -
“राम सूर्य है।”
a) रूपक b) उत्प्रेक्षा c) अनुप्रास d) उपमा -
“जल-जल करता जल बहा।”
a) अनुप्रास b) रूपक c) अतिशयोक्ति d) अनुकरण -
“कोयल बोल रही थी।”
a) विमर्श b) मानवीकरण c) रूपक d) अनुप्रास -
“वह बादलों की तरह गरजा।”
a) उपमा b) रूपक c) मानवीकरण d) अतिशयोक्ति -
“पत्ता-पत्ता झूम उठा।”
a) मानवीकरण b) अतिशयोक्ति c) रूपक d) उपमा -
“नदी हँस रही थी।”
a) मानवीकरण b) रूपक c) अनुप्रास d) उत्प्रेक्षा -
“लाल लाल लहू।”
a) अनुप्रास b) रूपक c) उपमा d) अतिशयोक्ति -
“वह पर्वत समान धीर है।”
a) उपमा b) रूपक c) अतिशयोक्ति d) अनुप्रास -
“आकाश काँप गया।”
a) अतिशयोक्ति b) रूपक c) मानवीकरण d) उपमा -
“तूफान ने घर निगल लिए।”
a) मानवीकरण b) उत्प्रेक्षा c) रूपक d) अतिशयोक्ति -
“हाथी-सी भारी चाल।”
a) उपमा b) अनुप्रास c) रूपक d) अतिशयोक्ति -
“चाँद का टुकड़ा।”
a) रूपक b) उपमा c) अनुप्रास d) अतिशयोक्ति -
“नीलकमल” में अलंकार?
a) नहीं b) रूपक c) उपमा d) अनुप्रास -
“मन मोर नाचा।”
a) मानवीकरण b) उपमा c) रूपक d) अतिशयोक्ति
D. वाक्य शुद्धि (41–60)
-
कौन-सा वाक्य शुद्ध है?
a) वह मेरे को पसंद है।
b) वह मुझे पसंद है।
c) वह मैं को पसंद है।
d) वह मूझे पसंद है। -
‘पानी पीकर आओ’
a) अशुद्ध b) शुद्ध -
“हम कल दिल्ली जाऊँगा।”
a) शुद्ध
b) अशुद्ध -
“उसने मुझसे कहा कि मेहनत करो।”
a) शुद्ध
b) अशुद्ध -
“मैंने उससे मिलने को कहा।”
a) शुद्ध b) अशुद्ध -
“लड़कों ने मैदान में खेला।”
a) शुद्ध b) अशुद्ध -
“जिसको भूख है वह खाए।”
a) शुद्ध b) अशुद्ध -
“मुझे पुस्तक पढ़ना है।”
a) शुद्ध b) अशुद्ध -
“वह वहाँ नहीं गया था।”
a) शुद्ध b) अशुद्ध -
“तुम कहाँ जाता?”
a) शुद्ध b) अशुद्ध -
“मेरे पास समय नहीं है।”
a) शुद्ध b) अशुद्ध -
“मुझे हिंदी सीखने में रुचि है।”
a) शुद्ध b) अशुद्ध -
“वह बजार गया।”
a) शुद्ध b) अशुद्ध -
“हम लोग कल आएँगे।”
a) शुद्ध b) अशुद्ध -
“तुम्हारा नाम क्या है?”
a) शुद्ध b) अशुद्ध -
“पिताजी आ रहे है।”
a) शुद्ध b) अशुद्ध -
“वह सबसे अच्छा विद्यार्थी है।”
a) शुद्ध b) अशुद्ध -
“लड़की ने गेंद फेंकी।”
a) शुद्ध b) अशुद्ध -
“मैं तुम्हें देखता हूँ।”
a) शुद्ध b) अशुद्ध -
“वह स्कूल नहीं जाता हैं।”
a) शुद्ध b) अशुद्ध
E. पर्यायवाची / विलोम (61–80)
-
‘अग्नि’ का पर्यायवाची
a) पवन b) अनल c) जल d) अम्बर -
‘प्रभात’ का विलोम
a) संध्या b) दोपहर c) रात d) सांझ -
‘शत्रु’ का पर्याय
a) मित्र b) वैरी c) सखा d) सहयोगी -
‘सुख’ का विलोम
a) दुख b) संकट c) परेशानी d) संताप -
‘मित्र’ का पर्याय
a) सखा b) शत्रु c) दास d) द्रोही -
‘श्वेत’ का विलोम
a) काला b) धवल c) शुभ्र d) गौर -
‘जीवन’ का विलोम
a) आयु b) मृत्यु c) जन्म d) सृष्टि -
‘जल’ का पर्याय
a) अम्बर b) वारि c) अग्नि d) पवन -
‘पुण्य’ का विलोम
a) सद्गुण b) धर्म c) पाप d) लाभ -
‘विद्या’ का पर्याय
a) शिक्षा b) धन c) भोजन d) भ्रमण -
‘क्षमा’ का विलोम
a) दया b) कठोरता c) कृपा d) करुणा -
‘अल्प’ का विलोम
a) बहुत b) विशाल c) अधिक d) अति -
‘तेज़’ का विलोम
a) धीमा b) गहरा c) लंबा d) छोटा -
‘मूल्य’ का पर्याय
a) भाड़ा b) कीमत c) वजन d) डाक -
‘अहंकार’ का विलोम
a) दंभ b) विनम्रता c) गर्व d) गौरव -
‘वर्षा’ का पर्याय
a) पात b) वृष्टि c) तप d) छाया -
‘सुंदर’ का विलोम
a) कुरूप b) विशाल c) भारी d) सरल -
‘दृढ़’ का विलोम
a) कोमल b) सख्त c) कठोर d) भारी -
‘बुद्धिमान’ का पर्याय
a) मूर्ख b) ज्ञानी c) अज्ञ d) चतुर -
‘प्राचीन’ का विलोम
a) नया b) ताज़ा c) आधुनिक d) हाल
F. रस / छंद / तद्धित / तत्सम-तद्भव (81–100)
-
‘वीर रस’ का स्थायी भाव
a) भय b) उत्साह c) क्रोध d) हर्ष -
‘करुण रस’ का स्थायी भाव
a) शोक b) हर्ष c) प्रेम d) धैर्य -
‘जल’ किस प्रकार का शब्द है?
a) तत्सम b) तद्भव c) देशज d) विदेशी -
‘नगर’ का तद्भव
a) नगरा b) नग्घर c) नगरम् d) शहर -
‘शीर्ष’ का तद्भव
a) सिर b) सेर c) सीर d) सार -
‘दन्त’ का तद्भव
a) दाँत b) दात c) दान d) दन्ता -
‘मातृ’ का तद्भव
a) माय b) माई c) माँ d) माता -
‘लघु’ का तद्भव
a) छोटा b) लघुआ c) छौता d) हल्का -
‘काका’ शब्द है
a) तत्सम b) तद्भव c) देशज d) विदेशी -
‘किताब’ शब्द है
a) विदेशी b) देशज c) तद्भव d) तत्सम -
‘-कार’ तद्धित प्रत्यय कौन-सा है?
a) भाववाचक b) भावसूचक c) करणवाची d) समुच्चय -
‘बालक’ में धातु?
a) बाल् b) बाल c) √बृ d) √कल् -
‘वचनों का प्रकार कितने?’
a) 2 b) 3 c) 4 d) 5 -
‘काल’ की कितनी कोटियाँ हैं?
a) 2 b) 3 c) 4 d) 5 -
‘विशेषण’ किसे कहते हैं?
a) क्रिया बताने वाले
b) संज्ञा को विशेषता बताने वाले
c) भाव बताने वाले
d) ध्वनि बताने वाले -
‘मैं खाना खा रहा हूँ’ — इसमें काल?
a) सामान्य वर्तमान
b) अपूर्ण वर्तमान
c) पूर्ण वर्तमान
d) भविष्य -
‘तुम पढ़ोगे’ —
a) वर्तमान b) भूत c) भविष्य d) पूर्ण भविष्य -
‘वह हँसता है’ —
a) सामान्य वर्तमान b) पूर्ण c) अपूर्ण d) संभाव्य -
‘कौन-सा सर्वनाम है?’ — “यह”
a) पुरुषवाचक b) निश्चयवाचक c) प्रश्नवाचक d) अनिश्चयवाचक -
‘कुछ लोग आए’ — ‘कुछ’ कौन-सा सर्वनाम?
a) अनिश्चित b) निश्चयवाचक c) संबंधवाचक d) परसर्ग
✅ उत्तरमाला (Answer Key)
1-a, 2-b, 3-c, 4-a, 5-c, 6-a, 7-a, 8-b, 9-b, 10-b
11-c, 12-b, 13-a, 14-d, 15-b, 16-a, 17-c, 18-a, 19-a, 20-b
21-b, 22-a, 23-a, 24-a, 25-b
26-a, 27-a, 28-a, 29-b, 30-a, 31-a, 32-a, 33-a, 34-a, 35-a
36-a, 37-a, 38-a, 39-a, 40-a
41-b, 42-b, 43-b, 44-a, 45-a, 46-a, 47-a, 48-a, 49-a, 50-b
51-a, 52-a, 53-b, 54-a, 55-a, 56-b, 57-a, 58-a, 59-a, 60-b
61-b, 62-a, 63-b, 64-a, 65-a, 66-a, 67-b, 68-b, 69-c, 70-a
71-b, 72-a, 73-a, 74-b, 75-b, 76-b, 77-a, 78-a, 79-b, 80-c
81-b, 82-a, 83-b, 84-d, 85-a, 86-a, 87-c, 88-a, 89-c, 90-a
91-a, 92-b, 93-b, 94-b, 95-b, 96-b, 97-c, 98-a, 99-b, 100-a
Thank you for visiting edusoars.blogspot.com. We wish you the best of luck in your studies!
